Hoe flow creativiteit en psychische gezondheid verbindt

Hoe flow creativiteit en psychische gezondheid verbindt

In mijn blog van maart “De emotionele belasting van de kenniseconomie” heb ik aangegeven dat er een sterk verband is tussen psychische gezondheid en innovatie in de vorm van de competenties creativiteit en oplossingsgerichtheid. In dit blog leg ik dit verband nader uit.

Een kakafonie van prikkels
In deze prestatiemaatschappij die ook steeds meer een digitale samenleving aan het worden is, krijgen onze hersenen ieder moment een grote hoeveelheid aan informatie te verwerken. Volgens Han (2014) levert de kakofonie van prikkels die internet ons biedt, kortsluiting op in zowel bewuste als onbewuste gedachten, het verhindert ons om diep of creatief te denken. Willen we deze informatie goed kunnen verwerken ten einde er iets mee te kunnen doen om tot innovatie en prestaties te komen, dan zullen we deze informatie goed moeten kunnen selecteren, begrijpen, ordenen en verwerken. Voor de ordening en verwerking van deze informatiestroom moeten we ons kunnen focussen en concentreren.

De invloed van licht en kleur op focus en concentratie
Licht en kleur dienen gezien te worden in de context van omgeving, tijd, beweging, materiaal, oppervlakte, vorm en ten aanzien van het karakter en activiteiten van de observeerder van licht en kleur. Licht en kleur kunnen orde creëren en informatie aanvoeren (zichtbaarheid door contrast). Licht en kleur dienen voldoende variatie te kunnen bieden om de observeerder te laten interacteren met zijn omgeving. Licht en kleur bepalen hoe we ons voelen, hoe we informatie ordenen en hoe we op de omstandigheden reageren. Wanneer en medewerker geprikkeld wordt door veel licht en kleuren zal het lastiger worden voor de medewerker om zich te kunnen concentreren, in flow te komen en creatieve prestaties te leveren.

Flow en innovatie
De Amerikaanse psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi heeft onderzoek gedaan naar het ontstaan van creativiteit bij kunstenaars en wetenschappers. Hij ontdekte dat de groepen die bij bestudeerde niet zo zeer gemotiveerd werden door het behalen van het doel zelf, maar dat de activiteit zelf het meest motiverend was. De activiteit was autotelisch (intrinsiek motiverend). De activiteit zelf leidde tot een optimale (autotelische) ervaring: flow. Flow is volgens Csikszentmihalyi een mentale toestand waarbij de persoon volledig opgaat in diens bezigheden. Deze mentale toestand (flow) wordt bereikt wanneer de moeilijkheid van de taak en de specifieke vaardigheden van de persoon in kwestie op elkaar aansluiten. Wanneer de taak te moeilijk is, omdat de vaardigheden van de persoon in kwestie op dat moment tekort schieten, dan ontstaat er angst/stress (burn-out). Wanneer de vaardigheden te hoog zijn en de moeilijkheid te laag, dan ontstaat er verveling (bore-out). In zijn latere studies constateerde Csikszentmihalyi dat in werksituaties nagenoeg dezelfde flowbeleving ervaren kan worden.

Flow model van Csikszentmihalyi

Flow model van Csikszentmihalyi

Bovenstaand flow-model van Csikszentmihalyi geeft helder weer dat een toestand van flow bereikt kan worden wanneer uitdaging en vaardigheden in balans zijn.

In mijn vorige blog gaf ik aan dat we op basis van het TNO onderzoek van 2013 kunnen concluderen dat er Nederland een hoge mate van disbalans is tussen inspanningen hoog (hoge werkdruk en cognitief belastend werk) en lage beloning (zorgen ten aanzien van baanbehoud). Met betrekking tot werk zijn externe beloningen veelal van groot belang (adequaat salaris, baanzekerheid). Werk kan volgens Csikszentmihalyi (2000) echter verrijkt worden als er meer flow ervaren wordt in het werk. Wanneer werk eigenschappen bevat van flow activiteiten kan de intrinsieke beloning een krachtige aanvulling zijn op de extrinsieke beloning. Oftewel kunnen de inspanningen en de beloningen  in balans gebracht worden.

Wat is er voor nodig voor een medewerker om in flow te komen?

Er zijn acht definiërende kenmerken voor flow:

1. Er is sprake van een helder doel;
2. Elke handeling wordt onmiddellijk gevolgd door feedback (een signaal uit de activiteit zelf dat de medewerker op de goede weg zit);
3. Uitdaging en vaardigheden zijn in balans (de vermogens van de medewerker sluiten goed aan op de activiteit);
4. Actie en zelfbewustzijn zijn één. Er is sprake van focus en concentratie (trance);
5. Er is orde in het bewustzijn. (de aandacht gaat volledig uit naar de activiteit en de eisen en regels die deze activiteit stelt en daardoor komt er een bepaalde helderheid in de gedachten van de persoon in kwestie.);
6. De subjectieve tijdsbeleving wordt anders. (De uren vliegen voorbij of een minuut lijkt wel uren te duren);
7. De activiteit is een doel op zich. (Het is een intrinsiek doel);
8. De situatie wordt (gevoelsmatig) volledig beheerst. (De persoon in kwestie wordt meester van de situatie).

Juiste inrichting van de werkplek van belang om in flow te komen
Uit onderzoeken blijkt dat flow het ziekteverzuim vermindert en creativiteit verhoogt. Om tot flow te kunnen komen in de werksituatie moet de medewerker zich echter wel kunnen focussen en concentreren. De informatie moet goed verwerkt en geordend worden, zodat er orde is in het bewustzijn. Ten aanzien van het inrichten van de werkplek zou er voldoende mogelijkheid geboden moeten worden voor een medewerker om zich terug te trekken om zich te kunnen focussen en te kunnen concentreren.

Bronnen:
Han, B. (2014). Drie essays, De vermoeide samenleving, De transparante samenleving, De terugkeer van Eros. (2e druk) Amsterdam: Van Gennep;
Csikszentmihalyi, M. (2000). Beyond Boredom and Anxiety, Experiencing Flow in Work and Play. San Francisco: Josey-Bass Publishers.

Auteur: Rachel Gasper-RothengatterZuiver Persoonlijk

Rachel is interim HR Adviseur en sinds 2011 eigenaar van Zuiver Persoonlijk. Zij ondersteunt organisaties op het gebied van Human Resource Management. Haar focus ligt daarbij voornamelijk aan de “menskant” van organiseren. Rachel onderzoekt wat flow kan bijdragen aan een innovatieve organisatie/samenleving en wat HR kan doen om dat te bevorderen. Samen met andere professionals ontwikkelt zij interventies om organisaties te helpen bij innoveren door te investeren in hun medewerkers. Wil je meer weten of heb je vragen over Rachel haar onderzoek naar flow? Je kunt haar benaderen via de website van Zuiver Persoonlijk.